Vücudumuz ve Kaslar

11 Mayıs 2018
kaslar

Bir kaşın kaldırılmasından yüksek atlamaya kadar çeşitli hareketler kaslar sayesinde gerçekleşir. Aklımıza gelen bütün hareketlerde bağımlı olduğumuz kasların sağlıklı olmaları için gereken tek şey biraz egzersizdir.

İnsan bedeninde üç tip kas vardır. İs­temli ya da çizgili kaslar, beynin dene­timi altındadır. Kemik ve kirişlerle birlikte, gülmek ya da merdivenleri çık­mak gibi hareketlerin gerçekleşmesini sağlarlar. İkincisi istemsiz ya da düz kaslardır (mikroskoptaki görüntüleri nedeniyle böyle adlandırılırlar). Bağır­sak ve idrarkesesi gibi iç organlarımızın istemsiz hareketleriyle ilgilidirler. Üçün­cüsü ise, kalbi oluşturan kalp.kaşıûır;

Kas tipleri

İstemli kaslara çizgili kaslar da den­mesinin nedeni, liflerin, yerleşme biçim­leri nedeniyle mikroskopta çizgili bir görünüm vermesidir. Etkilerini liflerin kısalmasıyla yaratırlar ve buna “kasıl­ma” (kontraksiyon) denir.

Kasların, sözgelimi zıplamayla bacak kaslarındaki apansız kasılma gibi hare­ketlerinin yanı sıra, duruş için sürekli kasılma halinde olmaları da gerekmek­tedir.

İstemsiz kaslar ya da genellikle söy­lendiği gibi düz kaslar, lif yerine, uzun ip biçimindeki hücrelerden oluşur ve beynin bilinçli denetimi altında değildir­ler. Sözgelimi sindirimde, bağırsakta be­sini iten hareketler (Peristaltik dalgalar) düz kaslar sayesinde gerçekleşir.

Kalp kası, adından da anlaşılacağı gi­bi yalnızca kalpte bulunur ve çizgili kasınkine benzer bir yapıdadır, ama istemsiz çalışır.

Bu şaşırtıcı denge ve eşgüdüm gösterisi için, olağanüstü yeteneğin yanı sıra, yetkin bir kas denetimi de gerekir.

Kasların yerleri

İstemli kaslar bedenin her yanında bulunur ve yenidoğanda bile ağırlığın büyük bir bölümünü (yüzde 25 kadarı­nı) oluştururlar. Kulaktaki küçük üzengi kemiğini hareket ettiren kastan, kalçayı hareket ettiren büyük kasa ka­dar bütün kaslar, bedenin çeşitli bölge­lerinin hareketlerini oluştururlar.

Kaslar kemiklere kirişlerle bağlıdırlar. Beden merkezine yakın olan kiriş, ka­sın başlangıcı kabul edilir ve genellikle öteki uçtaki kirişten kısadır. İki uçtaki kirişlerle bir eklemin iki yanına bağla­nan kas, kısaldığında, eklemi hareket et­tirir.

Kasların yapısı

İstemli, yani çizgili kaslar, bir dizi li­fin bir araya gelerek oluşturduğu bir bi­rim olarak değerlendirilebilir.

Bu liflerin en küçükleri, ancak elek­tron mikroskopuyla görülebilen aktin ve miyozmlerdir. İkisi de proteinden olu­şur ve “kasılabilen proteinler” olarak da adlandırılır. Miyozinler aktinlerin üs­tünde kaydıklarında, kasın boyu kısalır.

Bu iplikçikler ‘ ‘miyofıbril’ “adı verilen demetler halinde bir araya gelirler. Bun­ların arasında, kas yakıtı olan glikojen depoları ile hücrelerin enerji oluşturan parçaları, yani mitokondriler bulunur.

Miyofibril demetleri de kas liflerini oluşturur. Bunlar gerçekte kas hücrele­ridir; dış yanlarında çekirdekleri bulu­nur ve her birinde, gerektiği zaman uyarı vererek kasılmalarını sağlayan bir sinirin ucu vardır.

Demetler halinde toplanmış olan bu kas liflerinin çevresinde, elektrik kablo­larının yalıtkanları gibi, bağ dokusun­dan bir kılıf bulunur. Ufak bir kâs birkaç liften, büyük ilye kası gibi büyük bir kas ise yüzlerce liften oluşur.

Kasın tümü, çok telli ana elektrik kablosu çevresindeki yalıtkan benzeri bir bağ dokusu örtüsü içindedir. Düz kaslarda ise, iplikçik ve liflerin düzgün yerleşimi görülmez. Karışık ya­pıları vardır, ama kasılma yine miyozin iplikçiklerinin, aktin iplikçikleri üstün­de kaymasıyla gerçekleşir.

Kalp kasının yapısı ise çizgili kasınki gibidir; aradaki tek fark, liflerin birbir­leriyle çaprazlaşan köprüler oluşturma­larıdır.

Kasın çalışması

Sinirler beynin “motor alan” adı ve­rilen kabuk kısmından, omurilik boyun­ca inerler ve oradan çıkıp kasların sinirlerini oluştururlar. Kasın sinirle bağlantısı kesilirse, hem kasılma yetene­ğini yitirir, hem de zayıflamaya başlar.

Rahatsızlıklar

Kasların aşın gerilmesi ve zorlanma­sı aynı türden rahatsızlıklar yaratır: Kas liflerinin yırtıl:nasıyla kas içine kanama ve ağrı.

Kaslarda sorun yaratan hastalıkların sayısı azdır. Kas zayıflığı olan çoğu in­sanda gerçek sorun, kas hareketini kontrol eden sinirlerdedir (sözgelimi in­me). Ender olarak kasın kendisinde za­yıflık söz konusu olur; bu duruma “miyopati” denir. Bu hastalıkta başlı­ca neden hormon bozukluklarıdır, ama D vitamini eksikliği ya da kanser gibi durumlara da bağlı olabilir. Kasların il­tihabı (miyozıt) “irüs kökenli olabilirse de, çoğunlukla bağışıklık sisteminin anormal tepkisinden kaynaklanır. Miyopati gibi tümör ile bağlantılı da ola­bilir.

Kaynak Kitap: Doktorumuz Ansiklopedisi

Benzer yazılar

yorum yok

Yorum yaz