Rehabilitasyon Tedavisi

14 Mart 2018
rehabilitasyon

Günlük etkinlikleri aksatan, ciddi hastalıkları olanlar, tıbbi tedavinin yanı sıra fiziksel, zihinsel ve toplumsal yetenekleri güçlendirmeye yönelik rehabilitasyona gereksinim duyarlar.

Pek çok sorun ancak tıbbi tedaviyle iyileştirilir Ancak, bazı rahatsızlıklar­da ilaç ve hastane tedavisi, fiziksel, zi­hinsel ya da toplumsal yetersizliğe dü­şen hastaların gereksinimlerine karşılık veremez

Eskiden pek çok hasta, acil tıbbi so­runları tedavi edildikten sonra, beden sel ya da zihinsel yetersizlikleriyle baş başa bırakılıyordu Ancak günümüzde tıp, bu tür hastalan, acil sorunlarını at­latıp taburcu olduktan sonra da göze­tip, evde ya da işte günlük etkinlikleri­ni sürdürebilmelerine yardımcı olmak­tadır.

Pek çok fiziksel ya da zihinsel hasta­lık, tıbbi tedavi kadar fiziksel ve ruhsal destek gerektirir Bu, bir dereceye ka­dar her hastalık için geçerli olsa da, ba­zı durumlarda fiziksel ya da ruhsal ye­tersizlik yarattığı hastaların başkalarına bağımlı olmaksızın yaşayabilmelerin ancak özel yöntemlerle olanaklı kılınabilir.

Bu gerçek, tıpta ayrı bir bölüm olarak rehabilitasyonun gelişmesini sağlamıştır. Pek çok hastanede bağımsız re­habilitasyon birimleri kurulmuştur.

Neler yapılır

Aslında rehabilitasyon, aşağı yukarı her hastalıktan sonra gereken bir teda­vidir; ama bazı hastalık ya da sorunlarda Özellikle zorunlu olur. Oysa çoğu durum­da rehabilitasyonun önemi göz ardı edi­lir. Sözgelimi kırıklar, incinmeler, sa­katlık ve özellikle trafik kazalarında görülen omurilik yaralanmaları, rehabili­tasyonun çok yararlı olduğu durumlar­dandır.

Kalp hastalığı, akciğer hastalığı (özel­likle kronik bronşit ve amfizem), inme ve kanser oldukça sık görülen hastalık­lardır. Bunlardan akciğer ve kalp has­talıktan ile inmede rehabilitasyon ol­dukça başarılı olmaktadır; ne yazık ki kanser hastaları rehabilitasyondan bu oranda yararlanamamaktadırlar.

Bu hastalıklara ek olarak rehabilitas­yonun en yararlı olduğu durumlardan biri de eklem iltihabı, yani artrit türle­ridir. Bilindiği gibi artrit, eklemlerde bi­çim bozukluğuna neden olup, hastala­rın eklemlerini kullanma yetilerini önemli ölçüde aksatabilmektedir

Rehabilitasyonun uygulandığı bir başka alan da akıl hastalığı, alkolizm ve uyuşturucu bağımlılığıdır. Böyle du­rumlarda acil tıbbi tedaviyi, toplumsal ve fiziksel rehabilitasyon tedavileri izler. Bu yolla hastaların yitirmiş oldukları te­mel toplumsal becerileri yeniden kazan­maları amaçlanır.

Teknikler

Rehabilitasyon çeşidi uzmanlık alanlarını kapsar. Genellikle hastanelerde çeşitli uzmanların bir araya gelip oluş­turduğu bir ekip tarafından yürütülür. Ekiptekiler fizik tedavi uzmanı, meş­guliyet tedavisi uzmanı, konuşma tera­pisti, hekim ve sosyal hizmet uzmanıdır. Hastanede başlayan tedavi evde de sür­dürülebilir.

Fizik tedavi uzmanları hastanın fizik­sel becerilerini kazandırmaya yönelik te­davi uygularlar Hastalığın türüne göre eklem ya da kas egzersizleri ile duruş eg­zersizleri, başlıca etkinliklerdendir.

Fizik tedavi uzmanları inme geçirmiş hastalara yeniden yürümeyi öğretirler, artritli hastalara ise kas gücünü kazan­malarını sağlamaya yönelik egzersizler uygulayıp, iltihaplı eklemlerin en iyi konumda nasıl tutulacağım gösterirler. Bazen atel kullanımı da gerekli olur. Ek olarak hidroterapi ya da banyo tedavisiyle sıcak bir ortamda ağrıların dinmesinin, kasların gevşemesinin sağlan­ması çeşitli su içi egzersizlerinin yaptırılması da fizik tedavi uzmanının işle­ri arasındadır.

Fizik tedaviyi hastanın gereksinimleri­ne göre öteki tedaviler izler. Seçilecek dürmelerini sağlayan mutfak araç- gereçleri yapılmıştır. Meşguliyet tedavisi İse, hastalara ye­ni beceriler kazandırmanın yanı sıra, var olan becerilerini yitirmemeleri, dikkat toplama yetilerini geliştirmelerini de sağlar Sepet örme, el işi ve küçük marangozluk işleri, meşguliyet tedavisinde uygulanan yaygın etkinliklerdendir.

Bazı ülkelerde rehabilitasyon ekiple­ri hastaları evlerinde de ziyaret edip kişi­sel gereksinimlerine uygun programlar uygularlar. Bu konuda sosyal hizmet uz­manına büyük görev düşer. Pek çok du­rumda hastaların yeni durumlarına uy­gun düşecek bir başka eve, hattâ semte taşınması gerekir. Böyle bir durumda sosyal hizmet uzmanı gerekli ayarlama­ları yapar. Gelişmiş ülkelerde, hastalığı nedeniyle yaşama uyum göstermede zor­luk çekenlerin rehabilitasyonla sorunla­rının giderilmesinde çok başarılı sonuç­lar alınmaktadır.

Bazı durumlarda konuşma tedavisi gerekir. Konuşma tedavisi de rehabili­tasyonun kapsamına girer ve bir konuş­ma terapisti tarafından yürütülür. Ko­nuşma tedavisi özellikle yaralanma ya da koordinasyonu bozan hastalıklardan kaynaklanan konuşma güçlüklerinde yararlı olmaktadır.

Nasıl uygulanır

Rehabilitasyonun genel ilkelerinin hep aynı olmasına karşılık, uygulama her hastalığın türüne göre değişiklik gösterebilir. Söz gelimi bazı hastalarda eg­zersiz ön plandayken bazılarında meş­guliyet tedavisine öncelik tanınması ge­rekir.

Günümüzde en sık uygulanan ortope­dik ameliyat kalça ekleminin değiştiril­mesidir. Ameliyattan sonra rehabilitas­yonda fizik tedaviye ağırlık verilir ve kas gücünün yeniden kazanılması, yeni eklemde çıkık oluşmasına fırsat vermeden, etkin hareketlerin sağlanması amaçla­nır. Bunun için hasta, belirlenen program çerçevesinde öngörülen egzersizler uygular önceleri destekle, ardından da yardımsız yürümesi için çaba gösterilir. İki ay içinde ise genellikle her tür hareketi yapması olanaklı hale gelir.

Öte yandan alkolizm tedavisinde rehabilitasyon, hem biraz daha güçtür, hem de daha uzun sürmektedir. Genel­likle alkolizm tedavisine önce bir klinik ve tıbbi tedavi ile başlanır. Bilindiği gi­bi alkol fiziksel bağımlılık yaradığın­dan, alkolün bırakılması tehlikeli olabi­lecek belirtilere neden olur. Ateş, sanrı ve hezeyanlarla seyreden delirıum i-remens gibi belirtiler mutlaka bir klinikte tedaviyi gerektiren sorunlardır. Bu teh­like giderildikten sonra kışının ruhsal ve fiziksel destek görmesi amaçlanır Psikoterapinin yanı sıra, meşguliyet tedavisi hastanın kendini toparlamasına, yi­tirdiği toplumsal becerileri kazanması­na yardımcı olur. Başarı bir ölçüde ki­şinin yakınlarının tutumuna da bağlıdır Uyuşturucu ve uyarıcı madde bağımlılığının rehabilitasyonunda da benzeri yaklaşımda bulunulur Önce hastane tedavisi, ardından rehabilitasyon uygula­nır.

Rehabilitasyonda büyük gelişmelerin kaydedildiği bir alan artrit vakalarıdır. Artrit, yani eklem iltihabı, ilgili eklem­de biçim ve işlev bozukluğu yaratabilir. Bu tür sorunlar daha çok ronıaloil art rıtic görülür. Genellikle eller etkilendi­ğinden, hastalar el becerilerini yitırcbi lirler.

Artrit vakalarında kas gücünün ka­zandırılması, biçim bozukluğunun önü­ne geçilmesi, başka bir deyişle hastala­rın, günlük etkinliklerde başkalarına ba­ğımlı hale gelmelerinin önüne geçilme­sine çalışılır. İlaç ve hastane tedavisinin yanı sıra,önce edilgin egzersizler ve kas erimesine engel olmak için izometrik egzersizler uygulanır. Eklemlerin doğru konumda tutulması sağlanır Sonra hastaların hareket etmelerine izin verilir ve hidroterapi, yani banyo tedavisi uygulanır. Banyo tedavisiyle hem egzersizle­rin kolayca yapılması, hem de suyun sıcaklığıyla ağrıların giderilmesi sağlanır.

Daha sonra, etkin egzersizlerin yer al­dığı bir programa geçilir. Romatoit artritin yarattığı başlıca so­runlardan biri, elde ortaya çıkan biçim ı-      bozukluklarıdır. Bu biçim bozuklukla­rı sonucu hastalar el becerilerini büyük  ölçüde yitirirler. Fizik tedavide ağrıla­rın giderilmesi ve hareket yetisinin yitirilmesini önlemek için el egzersizleri  yaptırılır, bal mumu ve özel el banyoları uygulanır.

El, fiziksel yönden iyileştikçe, meşgu­liyet tedavisiyle becerilerin yitirilmemesine yönelik çalışmalara başlanır. Bu, hastaların günlük etkinliklerini yardım­sız sürdürmelerinde özellikle önemlidir.

Sorunlar

Rehabilitasyon sanıldığından çok da­ha büyük bir öneme sahiptir. Rehabili­tasyon görmeyen hastalar, fiziksel yeter­sizlikleri nedeniyle gereksiz yere bir sı­nırlanmayla karşı karşıya kalırlar. Üs­telik bu durumdan ruh sağlıkları da olumsuz yönde etkilenir.

Kişinin kendi kendine yetmesinin de­ğeri ancak başkalarına bağımlı hale gel­diğinde ortaya çıkar. Bu nedenle de rehabilitasyonun önemi gözardı edilme­meli, özellikle yaşlıların sakatlıkları ge­çirdikleri hastalıkların bir parçası olarak değerlendirilmemelidir. Fizik yetersizlikle sonuçlanan çoğu vakada hasta, acil tıb­bi tedaviden sonra kendi haline bırakı­lır ve başkalarına bağımlı hale gelmesi kaçınılmaz olarak değerlendirilir. Oysa rehabilitasyonun bu konuda yapabilece­ği pek çok şey vardır.

Benzer yazılar

yorum yok

Yorum yaz