Refleks Nedir

13 Nisan 2018
refleks

Kedi neden dört ayağı üzerine düşer? Göz kırpmamızın nedeni nedir? Uykuda bile solunumun sürmesi nasıl sağlanır? Bütün bu soruların yanıtı, reflekstir.

Sıcak bir yüzeye dokunduğumuz zaman elimizi geri çekmemiz, bir reflekstir. Dengemizi yitirdiğimiz zaman da refleksle düzelmeye çalışırız. Bazı refleksler doğuştan vardır, bazıları ise sonradan kazanılır ve davranışlarımızın bir parçasını oluştururlar.

Refleks nedir

Refleks, belirli uyarılara verilen otomatik yanıtlardır. Refleksin oluşması için bir duyu alıcısı, mesajı iletecek sinirler, bu mesajı uyarıya dönüştürecek olan bir düzenek ve uyarıyı yanıtla karşılayacak kas ya da bezler gerekir. Bu tür bir süreci izleyen her yanıt reflekstir.

Bilinçli davranış refleksten ayrılır, uyarı ile yanıl arasında bir çözümleme aşaması vardır. Uyarıyı, daha önceki deneylerimize, ruh durumumuza ve o andaki gereksinimimize göre değerlendirir, sonra karşılık veririz Bu da aynı uyarının değişik zamanlarda değişik yanıtlara neden olabileceği anlamına gelir. Refleks yanıt ise, uyarıya karşı hep aynı kalır. İrade gücüyle ban refleksler yenilebilir, sözgelimi kendimizi zorlar sak, sıcak bir sobaya elimizi dayayabiliriz (kuşkusuz bu anlamsız ve zararlı bir çabadır).

Gerçekte refleksler, bedeni zararlı etkenlerden korurlar. Sözgelimi soluma refleksini istesek bile uzun süre durduramayız: Bir süre durduktun soma ister istemez yeniden başlayacaktır.

Refleks tipleri

Değişik refleks tipleri vardır: Hatları kas hareketlerini, bunlar bedenin temel işlevlerini kontrol eder. Daha karmaşık olanları ise, tehlikeye karşı oluşan reflekslerdir. ”

Kas refleksleri

Kirişlerin titrenmesi temeline dayanan bu refleksler, daha doğru bir adla “kiriş (lendon) refleksi” diye adlandırılırlar. Sözgelimi refleksi kontrol ederken refleks çekiciyle dize vurulması, titreşimlerin kaslardaki küçük alıcılar tarafından kaydedilip omuriliğe mesaj olarak gitmesine neden olur. Omurilikte bu mesaj hemen sinir hücrelerine iletilir ve yeniden kaslara hareket eniri halinde geri dönerek ayağın hareket etmesini sağlar. Bu refleksler çok karmaşık bir mekanizmanın ürünüdür ve kasların kasılmaya hazır olma durumları, yani kas tonusu omurilikteki bu karmaşık mekanizma sayesinde kontrol edilir.

Öte yandan bu mekanizma da, beyindeki hareket hiyerarşisi içinde yer alan, üst dUzey kontrol merkezinin denetimi altındadır. Bu denetim altında refleksler, az ya da çok şiddetli olabilir. Derideki ağrı alıcıları da omurilikle ilişki içindedir; zararlı bir uyarıya karşı hemen refleks oluşması böyle sağlanır.

Oryantasyon refleksi:

Bir kediyi 1-2 metre yükseklikten atarsanız, onun dört ayağı üzerine düştüğünü (ve yaralanmadığını) görürsünüz. Bu oryantasyon refleksinin ne kadar hızlı bir biçimde harekete geçtiğinin bir örneğidir. Aynı biçimde, buz üzerinde kayıp düşen bir kişi de elleriyle düşüşünü yumuşatmaya çalışır.

Bu karmaşık refleksler, hareket sistemindeki daha gelişkin bölümler tarafından programlanır. Kulaklarımızda, uzaydaki konumumunu dengelemeye yarayan duyu alıcıları vardır. Düşme anında bu alıcılar beyin tabanındaki beyinciğe mesaj verir; beyincik de düşüşün eller ve ayaklar tarafından yumuşatılması için kaslara gerekli emirlerin ulaştırılmasında etkin bir rol oynar. Bütün bunlar, düşünerek yapılamayacak kadar hızlı bir biçimde gerçekleşir. Oryantasyon refleksinin ilkel bir örneği de bebeklerde görülür. Bebeğin başı ansızın boşlukta bırakılırsa, ellerini bir şey kavramak ister gibi uzatacaktır. Gelişme normal olduğunda birkaç haftada yok olan bu refleks, bulucusunun adıyla (Moro refleksi) anılır.

Bedensel işlevler refleksi:

Bebekler idrar yapma ve dışkılama ile ilgili refleksleri bilinçli olarak denetleyemezler. İdrar kesesi dolunca iç basınç omuriliğe boşaltma emri vermesini isteyen bir uyarı mesajı gönderir ve idrar boşaltılır. Ancak bebek büyüdükçe bu refleksi, idrarını yapabileceği uygun yer ve zamanı buluncaya kadar bastırmayı öğrenir. Kuşkusuz yetişkin bir insan bile bazen bu refleks tam anlamıyla bastıramaz ve belirli bir dayanma derecesinden sonra idrar kesesi boşalır. Buna benzer refleksler beden işlevlerini kontrol eder; solunum ve kalbin çalışması bütünüyle otomatik olarak gerçekleşir. Bunların bir bolümü bilinçle bir dereceye kadar kontrol edilebilir, ama bir bolümü, sözgelimi kalbin çalışması bilinçle kontrol edilemez.

Davranış refleksleri:

Bunlar en karmaşık reflekslerdir ve beklenmedik durumlarda standart davranışlar sağlarlar. Davranış refleksinin en iyi örneği, tehditle karşılaşıldığında oluşan bir tepki, yanı “kaç ya da savaş” refleksidir. Bir soyguncuyla karşılaştığımızda ya kaçar ya da dövüşürüz (düşmanıyla karşılaşan bir hayvan için de bu iki seçenek vardır). Beyin kaçmayı da, savaşmayı da emretse, bedenin gerek duyduğu destek değişmez: Karmaşık bir ve zamanı buluncaya kadar bastırmayı öğrenir. Kuşkusuz yetişkin bir insan bile bazen bu refleksi tam anlamıyla bastıramaz ve belirli bir dayanma derecesinden sonra idrarkesesi boşalır. Buna benzer refleksler beden işlevlerini kontrol eder; solunum ve kalbin çalışması bütünüyle otomatik olarak gerçekleşir. Bunların bir bolümü bilinçle bir dereceye kadar kontrol edilebilir, ama bir bolümü, sözgelimi kalbin çalışması bilinçle kontrol edilemez.

Davranış refleksleri:

Bunlar en karmaşık reflekslerdir ve beklenmedik durumlarda standart davranışlar sağlarlar. Davranış refleksinin en iyi örneği, tehditle karşılaşıldığında oluşan bir tepki, yanı “kaç ya da savaş” refleksidir. Bir soyguncuyla karşılaştığımızda ya kaçar ya da dövüşürüz (düşmanıyla karşılaşan bir hayvan için de bu iki seçenek vardır). Beyin kaçmayı da, savaşmayı da emretse, bedenin gerek duyduğu destek değişmez: Karmaşık bir

line geldiği durumlarda ise, tehdit edici otayın “düşünülmesi” de söz konusu tepkileri ortaya çıkarır.

Koşullu refleksler:

Daha önce oluşmasına neden olan uyarıdan başka bir uyarıyla da oluşturulabilen reflekslere, “koşullu refleks” adı verilir. Böylece birincil uyarıcının olmamasına karşılık, bir başka uyarıcı ile aynı refleks yanıt elde edilebilir.

Bu refleks türünü ünlü Rus fizyoloji bilgini Pavlov şu deneyiyle tanımlamıştır: Bir köpeğe yemek verilirken her seferinde bir zil çalınırsa, sonunda, yalnızca zilin çalınmasıyla köpeğin ağzının suladığı tükürük bezlerinin refleksIe çalıştığı görülür. Hayvanlara birçok şeyin öğretilmesini sağlayan, koşullu reflekslerdir.

Reflekslerin işlevi Refleksler, bedendeki sinir mekanizmasının bir parçasıdır. Çok hızlı, otomatik ya da yarı otomatik olduklarından, yaşam kurtarıcıdırlar. Aynı zamanda ani hareket etmek gerektiğinde, bedeni büyük bir zihinsel enerji yükünden kurtarırlar.

Tıpta refleksler sinir sistemindeki bazı sorunların incelenmesinde de önem taşır. Çeşitli sinirlerle omurilikteki bölümler, reflekslerin gerçekleştirilmesinde rol oynar. Sözgelimi kiriş reflekslerinin “yeri” omurilikte bölümler halinde bulunur. Doktor belirli yerleri uyararak sorunun nerede bulunduğunu anlayabilir.

Refleks yitimi

Reflekslerin günlük yaşamımızdaki önemi değişir. Tek başına diz refleksinin yitirilmesi önemsizdir ama altında yatan neden, başka belirtilere de yol açacaktır Bazen kriş refleksinden yoksun doğan kişilere rastlanırsa da bunlar, normal bir yaşam sürdürebilirler. Ancak oryantasyon refleksi gibi refleksler yaşamsal reflekslerdir. Bu refleksler beyincik hastalıklarında ortadan kalkabilir ve hasta hareketlerini düzenlemek için aşırı çabaya gerek duyar. Aynı biçimde göz kırpma refleksi yok olacak olursa, göz bu temizleme işlevinden yoksun kalacağı için, içine kaçan parçacıkların dışarı akamaması nedeniyle zarar görecektir. Otomatik solunum refleksini yitirmiş kişiler, gece uyurken büyük sorunla karşılaşacaklardır. Böyle hastaların, refleksleri düzeltilinceye kadar kontrol altında bulundurulması gerekir.

 

Benzer yazılar

yorum yok

Yorum yaz