Pankreas Nedir? İşlevleri Nelerdir? İlgili Hastalıklar

1 Ocak 2018
pankreas

Yaşamamız için gerekli olan insülin ile sindirim sırasında salgılanan enzimlerin çoğu, bedenin en önemli salgı bezi olan pankreasla üretilir.

Bedenin en büyük salgı bezlerinden biri olan pankreas, aslında tek bir yapı içinde yer alan iki salgı bezi içerir. Aşağı yukarı bütün hücreleri salgı işiyle ilgili olan pankreas, aralarında en önemlilerinin insülin olduğu hormonlar salgılayan bir içsalgı bezi olmasının yanı sıra, bir dış salgı bezi olarak da görev yapar Başka bir deyişle ürünlerini yalnız kana değil, sindirim sistemine ya da farklı beden boşluklarına da boşaltır.

Yeri

Pankreas, karnın üst bölümünde, omurganın önünde, aort (bedenin en büyük atardamarı) ve alt ana toplardamarın üstünde yer alır. Pankreas baş, gövde ve kuyruk olmak üzere üç anatomik bölgeye ayrılır. Baş bölümü onikiparmakbağırsağı ile çevrilidir.

Yapısı

Temel yapısı “asinüs” adı verilen hücrelerden oluşmuştur. Bunlar, kısa bir kanalın ucunda bulunan, salgı yapan hücreler topluluğudur. Bütün kanallar birleşerek, toplu halde pankreasın ortasından geçen asıl kanala açılırlar. Bunların yanı sıra “Langerhans adacıkları” adını alan küçük hücre grupları da vardır. Bu hücreler, pankreasın öteki bölümünü oluşturan, yani kandaki şeker düzeyinin denetimi için gerekli insülin hormonunu salgılayan, iç salgı dokularıdır.

Pankreasın görevi

Dışsalgı görevi: Pankreas, midenin asit içeriği onikiparmakbağırsağına geçtiğinde, bunu nötrleştirmeye yarayan alkali maddeyi, yani sodyum bikarbonatı salgılar.

Pankreas ayrıca, aldığımız besinleri en küçük yapıtaşlarına ayrıştıran enzimler de salgılar. Böylece beslenip incebağırsaklardan soğurulabilecek hale gelir.

Protein sindirimi için gerekli birçok enzimi üretmesi pankreas için bir sorun yaratır, çünkü pankreasın kendisi de, bedenin öteki bölümleri gibi, yapısında çok fazla protein bulunan bir dokudur ve dolayısıyla kendi kendisini sindirme olasılığı ortaya çıkar. Ancak bu tehlike asıl protein sindirici enzim olan tripsinin pankreastan tripsinojen halinde salgılanmasıyla engellenir. Kendisi etkin bir madde olmayan tripsinojen, pankreas sıvıları onikiparmakbağırsağına ulaştığı zaman etkin plan tripsine dönüşür. Şekeri ve yağları parçalayan Önemli enzimler olan amilaz ve pozda pankreastan salgılanır.

Bu sindirim sıvıları oldukça güçlü kimyasal bileşiklerdir ve bağırsaklarda sindirilecek besinler olmadan bağırsaklara geçmemeleri gerekir Bundan dolayı pankreasın salgısı oldukça karışık bir sistem tarafından denetlenir. Vagus siniri (parasempatik sistemin en önemli siniri), yemeğin düşüncesi, tadı ya da kokusu ile bir miktar salgı yapımını uyarır Midenin gerilmesi de daha fazla salgı için uyarı oluşturur. Ancak salgının büyük bölümü, alınan yiyecekler onikiparmakbağırsağına ulaştığında salgılanır. Onikiparmakbağırsağının duvarındaki hücreler “sekretin” ve “pankreozimin” adlı iki ayrı hormon salgılar, bunlar da kan yolu ile pankreası uyarıp salgının artmasını sağlar (sektelin, 1902 yılında bulunan ilk hormondur).

İçsalgı görevi: Pankreasın en önemli hormonu kuşkusuz insülin’dir. Langerhans adacıklarının bela hücrelerinden salgılanır ve kan şekeri düzeyini düşürerek şeker hastalığına engel olur.

Bu adacıklar aynı zamanda şekerin kandaki düzeyini düşürmek yerine yükselten “glükagon ” adlı bir hormon daha salgılarlar. Glükagonun günlük yaşamdaki yeri tam olarak saptanamamıştır.

Pankreasla ilgili sorunlar

Organın sindirim görevini aksatabilecek yalnız üç hastalık vardır. Bunlara da oldukça seyrek rastlanılır.

Bunlardan ilki, akut karın ağrısı ve şok ile acil bir durum oluşturan akut pankreatittir (akut pankreas iltihabı). İkincisi, yineleyen ağrı nöbetleri ve pankreasın yeterli sindirim enzimi üretememesi ile ortaya çıkan kronik pankreatittir. Üçüncüsü ise, kalıtsal olarak geçen ve pankreasta birçok salgı bezinin düzgün çalışmasını engelleyen, “kistik fibroz” adlı hastalıktır.

Yeterli sindirim enzimi salgılanamadığında, soğurma bozukluğu ortaya çıkar. Bunun en önemli nedenlerinden biri, pankreasın çıkarılmasına yol açacak kadar şiddetli ağrı ile birlikte ortaya çıkan kronik pankreatittir. Sonuçta, pankreasın içsalgı görevleri de bozulur ve şeker hastalığı olur. Kronik pankreatit genellikle aşırı alkolle birlikle görüldüğünde, alkolün azaltılması, belirtilerin düzelmesini sağlayabilir. Soğurma bozuklukları ise, yemek sırasında, pankreas enzimlerini içeren pankreas özünün tabletler halinde alınmasıyla azaltılabilir.

Akut pankreatit de alkole bağlı olarak ortaya çıkabilir, ama genellikle belli bir nedeni yoktur. Safrakesesi taşları, büyük olasılıkla pankreas kanalının boşalma yerinde iltihaba ve tıkanmaya yol açmaları nedeni ile, akut ve kronik pankreatitin gelişmesinde rol oynayabilirler. Akut pankreatit, pankreasın bir bölümünde etkin sindirim enzimlerini kendi içine boşaltına eğiliminin ortaya çıkmasıyla kendi kendini sindirmesi sonucu ortaya çıkar. Şiddetli karın ağrıları ve dolaşım şoku ile sonuçlanır. Tedavi, sorun kendi kendine çözülürken bedene gerekli sıvıyı dışardan sağlayıp dolaşıma yardımcı olmaktır.

Pankreasta kanser de görülebilir. Kanser genellikle baş kısmında, onikiparmakbağırsağına yakın bir yerde ortaya çıkar ve oldukça geç belirti verdiği için tedavisi çok güçtür. Bazen şiddetli ağrı ve rahatsızlık oluşturabilmesine karşılık, genellikle çok açık belirli vermez. Safra kanallarının aklığı bölgeyi de et kilerse, ortaya çıkan sarılık, kanserin anlaşılmasını sağlayabilir.

Pankreasın çıkarılması gerekse bile, beden normal çalışmasını sürdürebilir. İnsülin iğnelerle, sindirim enzimleri ise yiyeceklerle birlikte tabletler halinde alınır. Sindirimin düzenlenmesinde bir başka yol, ilaçlarla midenin asit salgısının önlenmesidir.

Benzer yazılar

yorum yok

Yorum yaz