Sosyal Sıhhiye

Kısırlık Sorunu, Nedenleri

5 Aralık 2018
kisirlik

İstemelerine karşılık bir çocuğa sahip olamamak, hem erkekte hem de kadında ruhsal strese neden olur. Neyse ki, kısırlık tedavisindeki ilerlemelerle günden güne daha olumlu sonuçlar elde edilmektedir.

Bazıları için, çocuk sahibi olamaya­caklarını anlamak, ağır bir darbe ola­bilir. Kısırlık yapan nedenlerin çoğunun ek belirtileri bulunmadığından, çiftler an­cak çocuk sahibi olmaya karar verdiklerin­de bir sorun olduğunun farkına varır­lar.

Kısırlık olasılığını gösteren belirti, çif­tin, gebelikten korunma önlemi olmak­sızın bir yıl ya da daha fazla bir süre cinsel ilişkide bulunmasına karşılık ge­beliğin gerçekleşmemesidir. Bazı dok­torlar testlere ve tedaviye başlamadan önce, çiftin iki yıl beklemesini öngörür­ler ama bu bir ölçüde kadının yaşına da bağlıdır.

Çiftlerin yüzde 10-15’i kısırdır ve bu sayı, zührevi hastalıkların artmasına da bağlı olarak, yavaş yavaş yükselmektedir.

Cinsellik, kadının gebe kalma olası­lığının en fazla olduğu dönemde yoğun­laştığı zaman gerginliğe dönüşmekte ve pek çok çift sevişmekten çok, bebek yapmaya çalışmaktan cinsel isteklerini yitirmektedirler.

Nedenleri

Kısırlığın nedenleri çok çeşitlidir. Bu konudaki araştırmalar sürmekte ve ye­ni nedenler (ve tedavileri) ortaya çıkarılmaktadır. Kısırlık, kadında olduğu kadar erkekteki bir soruna da bağlı ola­bilir. Vakaların yüzde 30’unda ise iki taraftaki sorunların bir arada etkili ol­ması söz konusudur.

Kadınlarda en sık rastlanan neden, hormon bozukluğuna bağlı olarak yu­murtlama (her ay yumurtalıklardan bir yumurtanın salınması) olmamasıdır. Bazen de hormon dengesizliği vajinada, “saldırgan” bir mukus oluşumuna neden olur ve erkek spermlerinin girişini ya da döllenmiş yumurtanın yuvalanma­sını önler.

Kısırlık nedenleri

Sorunlar

ERKEKTE

Sperm olmaması ya

da düşük sayıda sperm

üretimi

Olası nedenler

Ergenlik sonrası enfeksiyonlar, bazı ilaçlar, röntgen ışını, erbezleri sıcaklığının yüksek olması, aşırı alkol

Belirtiler vs tanı

Sperma incelenmesi sperm sayısını gösterir.

Santimetre küpte 20 milyondan azsa ortalamanın altında olduğu kabul edilir

Tedavi

Erkeklik hormonları sperm sayısını geçici olarak yükseltir. Sperm sayısı az ise kadın yapay olarak döllenebilir

Spermlerin hareket yeteneğinin olmaması

Kronik prostatı t (prostat bezinin iltihabı), prostatın cerrahi olarak alınması, hormon dengesizliği

Sperma incelenmesi, spermin etkin biçiminde yüzüp yüzemeyeceğini gösterir

Steroit tedavisi verilebilir

Spermlerin rahim boynu çevresinde vajinada tutulamaması

iktidarsızlık, erken boşalma, aşırı şişmanlık

Tanı, fizik muayene ve olayın öyküsü dinlenerek konur

iktidarsızlık ve erken boşalma için cinsel tedavi yapılır

Spermi taşıyan kanallarda tıkanıklık

Tedavi edilmemiş zührevi hastalıklar, varikosel (torbadaki toplardamarların genişlemesi)

Yukarıdaki gibi

Zührevi hastalıklar için ilaç tedavisi. Variköseli çıkarmak için cerrahi tedavi

KADINDA

iltihaplı hastalık (sözgelimi rahimde parametrit, fallop borularında salpenjit ve borularla birlikte yumurtalıklarda salpengo-ooforit)

Belsoğukluğu, bazı bakteriler, virüsler, spirale bağlı tahriş

Karnın alt bölgesinde ağrı, ağrılı cinsel ilişki, âdet kanamalarının ağrılı olması, düzensiz kanamalar

Bazen uzun süreli enfeksiyona bağlı olarak oluşan nedbe dokusunu temizlemek için cerrahi tedavi gerekir

Endometriozis (normalde yalnız rahmin içinde olması gereken mukozanın anormal yerlerde bulunması)

Anormal hormon uyarısı sonucunda doku oluşumu, rahimdeki hücreler fallop borulanndan yukarı ilerleyip başka yerlere yerleşirler

Âdet kanaması ile aşırı ağrı, cinsel ilişkide ağrı olur

Hormon tedavisi ile birlikte erken evrede cerrahi olarak o dokunun çıkarılması, hastalığı durdurabilir

Zührevi hastalıklar (tedavi edilmemiş)

Hasta kişiyle cinsel ilişki

Zührevi hastalıklara özgü testler

Her enfeksiyonun ona özgü ilacıyla tedavisi,fallop borularının cerrahi olarak tedavisi de olabilir

Yumurtlamanın (yumurta salımmının) olmaması

Âdet çevrimini etkileyen böbreküstü, tiroit ve hipofız bezlerinin yetersiz çalışması

Endometrium biyopsisi (rahimden parça alınması), aynca hormon testleri yapılabilir

Doğurganlığı sağlayan ilaçlarla tedavi

Rahim boynu ile ilgili sorunlar

Buradaki enfeksiyonlar, spermleri yok eden mukus^polipler

Genel bir inceleme, rahim boynundan kazınarak parça da alınabilir

ilaç tedavisi ya da nedene yönelik cerrahi tedavi de olasıdır

iltihaplı ya da tıkalı fallop borulan

Peritonit, enfeksiyon, verem (tüberküloz) nedeniyle olabilir

Rubin testi,

histerosalpengografı testi ve laparoskopik inceleme

Tedavi testlerin sonuçlarına bağlıdır. Cerrahi tedavi gerekebilir

Bazı kadınların sorunu fizikseldir. Söz gelimi vajina cinsel ilişkiye izin ver­meyecek kadar dar olabilir ya da vajinada, vulvada ya da herhangi bir üreme organında yapısal bir bozukluk vardır.

Kısırlığa yol açan öteki nedenler ara­sında verem, bakteri ya da virüse bağlı başka enfeksiyonlar, cinsel ilişkiyle bulaşan hastalıklar, miyom, polip ve kist oluşumu gibi durumlar yer alır.

Duygusal stres de sık görülen bir ne­dendir. Ruhsal etkenler yumurtlamayı durdurabildikleri gibi, fallop boruların­da yumurtanın rahme geçmesini önleyen kasılmalara da neden olabilirler.

Erkekte kısırlık, spermin hiç yapılma­masına, az yapılmasına ya da hareket­siz olmasına bağlı olabilir. Fazla miktarda anormal sperm de kısırlığın nedenleri arasındadır.

Spermin taşındığı kanallardan birinin tıkanması erkekte görülen kısırlığın bir başka nedenidir. Bu bir varikoselin (erbezi içindeki toplardamarların genişle­mesi), prostat bezindeki verem enfeksiyonunun ya da tedavi görmemiş bir zührevi hastalığın sonucu olabilir. Al­kol de doğurganlığı azaltan nedenler ara­sındadır.

İktidarsızlık ve erken boşalma erkek­teki kısırlığın öteki nedenleridir ve bun­ların da temelinde genellikle psikolojik sorunlar yatar.

Tanı

Çocuksuz çiftin doktora birlikte git­mesi gerekir. Kadın kadar erkeğin de kı­sır olması ya da ortak bir sorunun bulunması söz konusu olabilir.

Sorunun ortaya çıkarılması uzun za­man alabilir. Önce eşlerin ikisi birden genel bir fizik muayeneden geçirilir ve tıbbi özgeçmişleri öğrenilir. Doktor, ka­dının ne zaman âdet görmeye başladı­ğını, düzenli bir âdet çevrimi olup olmadığını, iki eşin geçmişteki ve şim­diki sağlık durumlarının ve cinsel ya­şamlarının ayrıntılarını öğrenmek ister.

Erkekte sperm sayımı yapılır; sperm sayısı çok azsa, kadına çeşitli testler uy­gulamanın hiçbir anlamı yoktur. Kendi kendini tatmin yoluyla erkek, temiz (ste­ril) bir cam ya da plastik kaba sperma örneği verir. Çiftin bu işlemden önce en az iki gün süreyle cinsel ilişkide bulun­mamış olması istenir, çünkü spermadaki sperm sayısının olabildiğince çok olması gerekir.

Sperm sayısı her santimetre küpte 20 milyonun altında değilse ve spermlerin en az yüzde 40’ı etkin, yüzde 60’ı ise normal yapıdaysa, erkeğin kısır olma­dığı kabul edilir.

Erkekte olağandışı bir durum görül­mediğinde, kadına ilişkin testlere başla­nılır. Kadına, yumurtlama zamanını ortaya çıkarması için, bazal ısı kartını nasıl hazırlayacağı öğretilir. Bazal beden sıcaklığı (bedenin, dinlenme sırasında­ki ateşi) yumurtlama zamanında yükse­lir, ama bu birçok etkene bağlı olarak da değiştiği için (söz gelimi günün saati­ne bağlı olarak) her sabah aynı saatte yataktan kalkmadan ya da bir şey içme­den önce ölçülmelidir.

Yumurtlama 0,2°C’lık ya da daha fazla sıcaklık artışına neden olur. Spermler, fallop borularında 3-5 .gün yaşarlar; oysa yumurta yumurtalıklar­dan salındıktan sonra yalnızca 12 saat kadar yaşar. O yüzden eşlerin tam o sı­rada cinsel ilişkide bulunduklarından emin olmaları gerekir.

Doktorlar genellikle bir bazal ısı kar­tının birkaç ay süreyle tutulmasını ister­ler.Kadının yumurtlama tarihi, ancak böylece kesin olarak saptanabilir.

Ne var ki, bu yöntem de genellikle gü­venilir bulunmaz ve başka testler de uygulanır. Bunlardan biri de serum progesteron testidir.

Kadının ısı kartını rehber alarak ya da bunun yerine öbür âdetinden ortalama altı gün önce bir kan testi yaparak, yu­murtlamanın hemen ardından, proges­teron hormonundaki artış ölçülebilir.

Bir başka test de endometrium biyop­sisidir. Rahmin iç yüzünü kaplayan ta­baka olan endometriumdan bir örneğin alınması ve mikroskop altında incelen­mesi, yumurtlamanın olup olmadığını ve yaklaşık olarak zamanının saptanma­sını sağlar. Bu güvenilir bir testtir ve ço­ğunlukla genel anestezi altında yapılır.

Birleşme-sonrası testi

Rahim boynundaki ya da rahim boy­nu kanalındaki mukustaki bir bozuk­luğun tanısı, “birleşme sonrası testi” denen basit, ağrısız bir testle konabilir. Cinsel ilişkiden sonra vajinadaki sper­me ne olduğunu görmek ve spermlerin birkaç saat sonra hâlâ hareketli olup ol­madıklarım anlamak için, rahim boy­nundan bir miktar mukus alınır. Test en iyi yumurtlama zamanı dolayında yapı­labilir ve kadından testin yapılacağı sa­bah ya da önceki gece cinsel ilişkide bulunması istenir. İncelenen mukusun saydam olması ve hareketli spermler içermesi gerekir.

Rubin testi Bu, fallop borularının tıkalı olup ol­madığım anlamak için yapılan testlerden biridir. Rahme özel bir aygıtla hava ve­rilir (işlem bazen genel anestezi altında yapılır) ve doktor fallop borularından geçen havayı, dinleme aletiyle dinler. Havanın basıncı ölçülür ve eğer iki bo­ru da tıkalıysa basınç-ölçme aleti ani bir yükselme gösterir.

Histerosalpengografi Enjektörle rahim boynundan, fallop borusuna röntgen ışınım geçirmeyen bir boya maddesinin (radyo-opak madde) verildiği ve daha kesin sonuç alınabilen bir testtir. Borulardaki herhangi bir tı­kanıklığı, rahmin biçimini ortaya koy­mak ve rahim boynunun görev yapıp yapmadığını göstermek için, röntgen filmleri çekilir. Test genellikle adet çev­riminin ilk on günü içinde uygulanır. Her zaman anestezik madde kullanımı gerekmeyebilir.

Tedavi

Kısır çiftlerin yüzde 10’undan fazla­sında kısırlık nedeni bulunamaz; ama bütün vakalar göz önüne alındığında, herhangi bir tedaviye başlamadan yüz­de beş oranında kendiliğinden düzelme olduğu da görülür.

Tedavi tanıya bağlıdır. Sorun ruhsal kökenliyse, gerginliğin azaltılması ve altta yatan sorunların çözüme kavuştu­rulması yet erlidir. Yumurtlama olma­ması, başarı oranı çok yüksek olan, doğurganlığı artırıcı ilaçlarla tedavi edi­lir.

Bazen tıkalı boruları açmak, rahmin iç yüzünü kazımak, doğuştan olan anor­mallikleri düzeltmek ve miyomları, po­lipleri, kistleri almak için cerrahi tedavi gerekebilir.

Erkekte kısırlık, hormonlarla ya da steroitlerle tedavi edilir. Sperm sayısı az­sa, kadını kocasının spermleriyle yapay olarak dölleyerek gebe kalma şansını ar­tırma yoluna gidilir.

Tıkalı olan sperm keseciği boruları­nın açılması ve varikosellerin tedavisi cerrahi yolla yapılabilir.

Kaynak Kitap: Doktorumuz Ansiklopedisi

Benzer yazılar

yorum yok

Yorum yaz