Kemik İliği Aktarımı

2 Haziran 2018
kemik-iligi-aktarımı

Kemiklerin içinde yer alan yumuşak, kırmızı ilik, kanın ve kan hücrelerinin yapıldığı yerdir ve sağlık için çok önemlidir.

Doğumda bütün kemiklerde kırmızı ilik, yani kan hücreleri yapan kemik iliği bulunur. Ancak, 6-7 yaş dolayında be­denin uç bölgelerindeki kemik iliği, kan hücresi yapımını bırakır ve sarı ilik ha­lini alır. Bu süreç 20 yaşına kadar sü­rer. O yaşlarda kırmızı ilik, kafatasında, kaburgalarda, belkemiğinde, göğüs kemiğinde, kalça kemiğinde, humerus (üstkoldaki uzun kemik) başındaki kü­çük bir bölgede ve uylukkemiği başın­da bulunur. 70 yaşında kırmızı ilik oranı, genç erişkindekinin yarısına iner. Kan hücresi yapımına gereksinimin art­tığı durumlarda, sözgelimi sürekli kan yitiminde, sarı ilik yeniden kırmızı ilik halini alıp, kan hücresi yapımı için ye­dek bir üretim alanı oluşturur.

Hücre yapımı

Kemik iliğinde üç tür hücre yapılır: Alyuvar hücreleri oksijen taşımakla yü­kümlüdürler; farklı türde akyuvar hüc­releri bedeni zararlı etkilere karşı korurlar (bedenin savunmasını, yani ba­ğışıklığı sağlarlar); trombositler (kan pulcukları) ise pıhtılaşmada önemli bir rol oynarlar.

Kemik iliğinin hastalıkları

Kemik iliği doğuştan yetersiz olabil­diği gibi sonradan ortaya çıkan bir has­talık sonucunda da yetersiz kalabilir.

Doğuştan bozukluklar: Yukarıda sö­zü edilen hücrelerin bir ya daha fazlası­nın yapımında doğuştan yetersizlik olabilir. Bu nedenle, alyuvar eksikliği­ne bağlı kansızlık, akyuvar yetersizliği sonucu hastalıklara karşı dirençsizlik, trombosit yetersizliğine bağlı olarak da kanın pıhtılaşamamasmdan kaynakla­nan sorunlar ortaya çıkar.

Sonradan olan hastalıklar: Yaşamın sonraki dönemlerinde kemik iliği çeşit­li hastalıklardan etkilenebilir. Sözgelimi kemik iliğinin hücre yapımı işlevinde bir bozukluk gelişebilir. Bu, belli bir nedene bağlı olmadan ortaya çıkabileceği gi­bi, bazı ilaçlar başta olmak üzere çeşitli maddelere karşı alerji sonucu da görü­lebilir. Yüksek dozda röntgen ışını ve bedenin herhangi bir yerindeki kanser hücrelerinin kemik iliğine yayılması da aynı etkiyi yapar.Uzun kemiklerin aralıklarında kırmızı ilik (altta) yavaş yavaş yerini san iliğe (altta, sağda) bırakır. Gerektiğinde san ilik yeniden kırmızı iliğe dönüşür. Kemiklerin yom sıra karaciğer ve dalakta da aynı şey olur.

İlikteki hücrelerin kendileri de kan- serleşip fazla miktarda istenmeyen hücre yapımına neden olabilirler. Eğer akyu­varlar bu yolla çoğalırlarsa, lösemi (kan kanseri) türlerinden biri ortaya çıkar.

Kemik iliği aktarımı

Kemik iliği aktarımının başarısı bir­çok etkene bağlıdır. Bunlardan en önemlisi, verici ile alıcının doku türle­ridir. Doku türleri birbirine uygun olur­sa, alıcının bedeni vericinin iliğini reddetmez.

Yaklaşık 100 farklı doku türü vardır ve her insanda bunlardan 10 tane bulu­nur. Aynı ailenin iki üyesinin doku tür­lerinin uyuşma şansı 1/4’tür.İlik, bağışıklıkla ilgili hücreleri içer­diği için tam tersi de olabilir. Vericinin iliği alıcıya karşı tepki gösterir (buna, aktarılan dokunun alıcıyı reddetmesi’ denir).

Tekyumurta ikizleri kuşkusuz tıpatıp aynı doku türüne sahiptirler. Yabancı iki insanın aynı doku türüne sahip ol­ma şansı ise çok azdır. Bu nedenle, ke­mik iliği aktarımı yapan merkezler, binlerce kişilik verici kayıtlarının toplan- tığı “doku bankaları” oluşturmaya ça­lışırlar.

İşlemin yapılışı

Önce vericiye doku türünün saptan­ması için bir kan testi uygulanır. Bazı hastalıklarının bulunup bulunmadığının saptanması amacıyla başka testler de ya­pılır. Anestezi altında vericinin kalça ke­miğinden ve göğüs kemiğinden büyük bir iğneyle kemik iliği alınır.

Aktarılan iliğin kendi iliği tarafından reddedilmesini önleme amacıyla, yüksek dozda röntgen ışını ve ilaç yoluyla alı­cının geride kalan az sayıdaki hücresi ortadan kaldırılır. Soma, damar yoluyla kemik iliği verilir. İlik dolaşıma katıla­rak yerine (kemiklere) ulaşır. İşlemden sonra aktarılan dokuya karşı tepkiyi ön­lemek için ilaç verilmeye başlanır.

Kemik iliği aktarımı başlıca iki neden­le yapılır: Doğuştan kemik iliği yetersiz­liği; kan kanseri. Kan kanseri durumunda hücreler röntgen ışınları ve ilaçlarla tahrip edilir ve aktarılan ilik gö­rev yapmaya başlar.

Kaynak Kitap : Doktorumuz Ansiklopedisi

Benzer yazılar

yorum yok

Yorum yaz