Sosyal Sıhhiye

5 Aralık 2018
kist

Kist, sık rastlanılan bir oluşumdur. Bedenin her yanında ortaya çıkabilir ve genellikle iyi huylu, yani selimdir. Ancak yine de çıkarılması gerekebileceği için, mutlaka doktora gösterilmelidir.

Kistler, bedenin çeşitli yerlerinde olu­şabilen, içi sıvı, bazen de katı madde do­lu olan keseciklerdir. Değişik büyüklüklerde olabilirler.

Kistlerin çoğu selimdir. Başka bir de­yişle, kendileri büyürler, ama çevre do­kulara yayılmaz, onları istila etmezler. Öteki dokuları da istila edenler habistir (kanser).

Kistler evde tedavi edilemez. Kanser tehlikesi olduğundan, aşağı yukarı bütün vakalarda, kistin türünün ve doğasının doktor tarafından belirlenmesi gerekir. Çoğunlukla ameliyatla çıkarılır ve laboratuvarda incelenirler.

Kistler genellikle deri, kemik, meme, göz kapağı, böbrek, karaciğer ve yumur­talıklarda görülür. Bazen iki ya da da­ha fazla bölümlü olurlar. Birçok küçük kistin bir araya toplanmasına “polikist” (çok kist) denir.

Nedenleri

Kist ya da şişlik, çoğunlukla bilinme­yen bir nedenle, apansızın oluşur.

Bazı kistler, beden gelişmesindeki bir bozukluk nedeniyle oluşurlar. “Dermo­id kist” olarak adlandırılan kist türü bazı deri hücrelerinin derialtında gömülü kalması sonucu ortaya çıkar. Zamanla bu hücreler sıvı salgılarlar ve bölgede kist ortaya çıkar.

Kistlerin tedavisi

Yeri ve türü                                                                                        Belirtiler                                                                                           Tedavi

KARACİĞER Hidatik kist: asalak tarafından   oluşturulur; büyüktür.  Kist büyüdükçe karın rahatsızlıkları yapar.  Bazen karaciğere baskı sonucu sarılık olur.

Cerrahi     yolla çıkarılması gerekir.

BÖBREK Polikıst (çok sayıda kist) dölüt aşamasında gelişim bozukluğuna bağlı olabilir.

Doğumda ya da hemen sonra böbrek yetmezliği ya da erişkinde ilerleyen böbrek. yetmezliği, yüksek tansiyon.

Yüksek tansiyon tedavisi Diyaliz ya da böbrek aktarımı yoluyla böbrek yetmezliğinin tedavisi.

MEME Kistler, bezin boşaltım kanalında tıkanma ya da kronik iltihap sonucu olabilir.

Memede şişlik, özellikle de âdet öncesinde ağrı ve duyarlılık.

Cerrahı yolla çıkarılması ve mikroskobik inceleme. Tersi kanıtlanmadıkça kanserden kuşkulanılır.

DERİ Yağ kisti, yağ bezi kanalının tıkanması sonucu olur.

Genellikle üstünde küçük bir delik bulunan ağrısız derialtı şişliği.

Kötü görünüyorsa, ağrılıysa ya da geniş ve enfeksiyonlu ise. cerrahi yolla çıkarılır.

GÖZKAPAĞI Meibom kisti. Arpacık sonrası oluşabilir.

içi boşalmamış bir arpacıktan bir süre sonra oluşur.

Lokal anesteziyle çıkarılır.

KEMİK Büyüyen ucunda kist gelişebilir, ama çok enderdir.

Çocukta şişlik ya da ağrı. Röntgenle görülür.

Cerrahi yolla çıkarılması. Selimse, kemik normal biçimde büyür.

EKLEM Ciddi osteoartritte çok sayıda küçük kistler görülür.

Röntgenle kistler görülür.

Cerrahi girişim gerekmez. Artritte kullanılan ilaçlara başvurulur.

ERBEZLERİ Kist, epididim ya da sperm keseciklerindeki bir bozukluktan kaynaklanabilir.

Erbezinde ya da hemen yakınında şişme olur, ender olarak ağrılıdır.

Ağrılıysa cerrahi yolla çıkarılır. Oluşumun selim mi, habis mi olduğunun belirlenmesi gerekir.

YUMURTALIK Kistler, yumurtayı salan                                     Cinsel birleşme sırasında ağrı, karnın alt  Cerrahi girişim. Kistin selim ya da habis

foliküldeki bir aksaklık sonucu olur.                                           bölümünde şişme. Kistte enfeksiyon ya da ‘ olmasına göre tedavide farklı yol izlenir.

kanama olduğunda akut apandisite benzeyen ciddi karın ağrısı, bulantı, ateş,vb. belirtiler ortaya çıkar.

Polikistik böbrekte ise,böbrek borucukları, sağlıklı bir boşaltım sistemi oluşturacak biçimde bağlantı yapmamış olduklarından, idrar gerektiği gibi boşaltılamaz ve birikerek borucukları şi­şirip kistler oluşturur.

Tıkalı salgı bezleri

Bazen, bilinmeyen nedenlerle salgı bezlerinin boşaltım kanalları tıkanır; an­cak sıvı salgılanması sürdüğünden, bez yavaş yavaş şişer ve sonuçta kist ortaya çıkar. Bunun en yaygın örneği, deri altındaki yağ bezlerinin yağla şişip “yakisti” (kist sebase) denilen kisti oluştur­masıdır.

Kistler, bir asalağa yanıt olarak sıvı oluşturulmasından kaynaklanabilir. Ancak sağlık koşulları düzeldikçe, asa­lak kökenli kistler azalmaktadır.

Şiddetli darbeler de kaslarda kist oluşturabilir. Bu durumda kist kas içindeki bir damarın darbe etkisiyle yır­tılması, ardından pıhtı oluşması ve pıh­tının dağıtılması için kandan sıvı çekil­mesine bağlıdır.

Belirtiler

Kistin belirtileri, türüne ve bulundu­ğu yere göre değişir. Kist derialtındaysa, hasta bir şişlik hisseder. Kist yumur­talık gibi bir iç organdaysa karında du­yarlılık ya da genel bir şişme görülür. Kist büyüdükçe komşu organlar sıkışır.

Çoğu vakada hekim,elle muayenede kisti hisseder ya da röntgenle ve radyo­izotop tarama yöntemleriyle doğrudan görür. Bazı kistler, iyice şişmiş olduk­larından, üstlerine bastırıldığında ağrı­ya yol açarlar. Deri yüzeyine yakın bir kist, elle bastırıldığında, yumuşak bir topun bastırılmasına benzer bir duyum yaratır.

Erbezlerini çevreleyen derideki kistler (hidrosel gibi) sıvı içerirler ve ışığa tu­tulduklarında, erbezlerinin ışığı geçirmemesine karşılık, rahatlıkla görülürler. “Translüminasyon” denilen bu yöntemle kistin konumu ve boyutları kesin bir biçimde belirlenir.

Komplikasyonlar Bedendeki her tür bölgesel şişmede kist olasılığı akla gelmelidir. Kist kan­ser olmadıkça tehlikeli değildir. Kanser ender görülür, ama her şişliğin mutla­ka bir doktora gösterilmesi gerekir.

Herhangi bir kuşku söz konusu oldu­ğunda, kistin çıkarılmasında ne kadar erken davranılırsa sonuç o kadar iyi olur.

Enfeksiyon da tehlike oluşturur. Söz­gelimi yağ kisti enfeksiyon alırsa,apse­ye dönüşüp cerrahi olarak açılmayı gerektirebilir.

Yumurtalık kisti enfekte olduğunda ise peritonite (karınzarı iltihabı) zemin hazırlar. Bu, oldukça ağır seyreden ciddi bir durumdur. Karın içindeki başka bü­yük kistler gibi, yumurtalık kistleri de sapları üstünde dönerek, kanla beslenmelerini bozma (kangrenle sonuçlanır) yoluyla “boğulma” denen duruma yol açabilirler. Bunun gibi, kist içi kanama da oldukça tehlikelidir. Böyle bir durumda hastada, özellikle kistin bulun­duğu bölgede daha yoğun olan, şiddet­li karın ağrısı ve bulantı ortaya çıkar. Durum, acil cerrahi girişim gerektirir.

Sonuç

Kist kanser değilse, çıkarıldığında yi­nelemez. Ancak bazı selim kistler de yi­neleyebilir. Yeni kistler oluşursa (sözgelimi memede olduğu gibi), her birinin ya­pısı ve doğası yönünden incelenmesi gerekir.

Kaynak Kitap: Doktorumuz Ansiklopedisi

Benzer yazılar

yorum yok

Yorum yaz